CANH TÁC CÀ PHÊ BỀN VỮNG – MỘT LỰA CHỌN TẤT YẾU

I. Tác hại của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp toàn cầu. Nhiệt độ tăng, lượng mưa thất thường và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng và sự ổn định sản xuất nông nghiệp.

Các tác hại chính bao gồm:

• • Nhiệt độ tăng cao làm giảm năng suất các cây trồng.
• • Lượng mưa thất thường, hạn hán kéo dài gây thiếu nước tưới và ảnh hưởng mùa vụ.
• • Mưa lớn bất thường, nước biển dâng gây ngập úng, xói mòn đất, phá hủy diện tích canh tác.
• • Nước biển dâng làm đất ven biển nhiễm mặn, giảm chất lượng đất trồng.
• • Khí hậu ấm nóng tạo điều kiện cho sâu bệnh, cỏ dại và dịch hại phát triển mạnh, làm tăng chi phí sản xuất.
• • Thời tiết cực đoan ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng, mẫu mã và giá trị thương phẩm nông sản.
• • Năng suất bấp bênh dẫn đến thu nhập giảm sút, đe dọa an ninh lương thực, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

Các nghiên cứu quốc tế cho thấy:

• • Theo báo cáo đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu lần thứ 5 (AR5): Tác động tích cực và tiêu cực lên năng suất cây trồng cân bằng đến khoảng 2030, sau đó các tác động tiêu cực gia tăng, đặc biệt tại các vùng nhiệt đới.
• • Theo IPCC: Nếu nhiệt độ toàn cầu tăng 2°C, sản lượng nông nghiệp dự kiến giảm gần 25%.
• • Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) & IPCC dự báo giá ngũ cốc tăng 1–29% vào 2050 do biến đổi khí hậu, khiến thêm 1–183 triệu người có nguy cơ thiếu đói.
• • Theo FAO: Các hiện tượng cực đoan như hạn hán, mưa thất thường và nắng nóng gia tăng cường độ, tác động trực tiếp đến năng suất nhiều khu vực trên thế giới.
• • Các nghiên cứu khu vực (IPCC 2023, FAO 2022): Năng suất cây lương thực chính ở Châu Phi cận Sahara dự kiến giảm 10–20%, lúa và lúa mì ở Nam Á giảm 10–15% do stress nhiệt và thay đổi chế độ gió mùa.

II. Canh tác cà phê bền vững:

Bên cạnh giá trị kinh tế, cà phê khi được canh tác bền vững góp phần bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

• • Cà phê là cây lâu năm, hấp thụ CO2 và nhả O2, giúp giảm khí nhà kính và cải thiện chất lượng không khí.
• • Vườn cà phê tạo lớp phủ xanh cho đất , giảm bốc hơi nước và điều hòa vi khí hậu.
• • Hệ rễ giữ đất, hạn chế xói mòn, đặc biệt trên đồi dốc.
• • Mô hình xen canh, nông - lâm kết hợp (trồng cà phê xen cây ăn quả hay câu rừng) giúp tăng đa dạng sinh học, hấp thụ carbon hiệu quả.
• • Thảm thực vật giữ ẩm, tăng khả năng thấm và dự trữ nước cho đất.
• • Bón phân hữu cơ, tận dụng vỏ cà phê làm phân hữu cơ ủ tự nhiên (compost) cải thiện độ phì nhiêu và độ mùn.
• • Phát triển các giải pháp quản lý nước và sinh thái thông minh giúp giảm thiểu rủi ro do thời tiết cực đoan.

III. Hành động hướng đến canh tác bền vững:

1. Chọn vùng nguyên liệu: Cao nguyên đất đỏ bazan từ Gia Lai đến Bolaven, Nam Lào, giúp tạo sản phẩm chất lượng cao vượt trội so với những vùng khác.

2. Chọn giống cây trồng: Tập đoàn HAGL ký kết với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), nhận 30 triệu cây giống chất lượng cao, bao gồm Arabica và Robusta. Đồng thời, Viện WASI phối hợp tư vấn kỹ thuật canh tác, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh và xử lý ra hoa đậu quả, đảm bảo năng suất đồng đều cho toàn bộ diện tích trồng mới.

3. Nguyên tắc canh tác cà phê bền vững

Đảm bảo hài hóa cả ba yếu tố: hiệu quả kinh tế, trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Với mục tiêu duy trì năng suất và thu nhập ổn định cho người trồng, bảo vệ tài nguyên đất, nước, rừng và đa dạng sinh học cho các thế hệ tương lai.

• • Bón phân cân đối, ưu tiên phân hữu cơ và phân hữu cơ ủ tự nhiên (compost) từ vỏ cà phê.
• • Trồng theo đường đồng mức, ruộng bậc thang, tạo băng cây xanh giữ đất chống xói mòn.
• • Che phủ đất bằng màng phủ hoặc thảm cây họ đậu để cải tạo đất, giữ ẩm và hạn chế cỏ dại và bảo vệ bề mặt đất.
• • Luân canh và xen canh nhiều loại cây để cắt đứt vòng đời sâu bệnh và cân bằng dinh dưỡng trong đất.
• • Tưới tiêu khoa học, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt, hạn chế khô hạn và lãng phí nước.
• • Giảm phân hóa học, ưu tiên biện pháp sinh học, tránh ô nhiễm và bạc màu đất.
• • Không mở rộng diện tích trồng cà phê bằng phá rừng tự nhiên, bảo vệ rừng đầu nguồn và hệ sinh thái.
• • Tái canh, chọn giống mới năng suất cao, chống chịu sâu bệnh và thích ứng biến đổi khí hậu.
• • Trách nhiệm xã hội: đảm bảo lao động công bằng, an toàn, không sử dụng trẻ em và nâng cao đời sống người lao động.
• • Truy xuất nguồn gốc và chứng nhận: định hướng công tác đạt chứng nhận quốc tế như công bằng xã hội và bảo vệ môi trường (DFS, RFA), quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm và canh tác chuẩn quốc tế (GlobalGAP), sản phẩm sạch, không hóa chất và thân thiện môi trường (Organic), minh bạch quá trình sản xuất, nâng cao uy tín và giá trị sản phẩm.
• • Quản lý đất bền vững và áp dụng canh tác thông minh giúp duy trì độ phì nhiêu, hạn chế suy thoái và ô nhiễm đất, tiết kiệm chi phí và bảo vệ môi trường. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nông nghiệp ổn định, nâng cao thu nhập nông dân và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.